کليات رنگرزي خامه قالي ۲

کليات رنگرزي خامه قالي ۲,ط : رنگرزي پشم با اسپرک و دندانه زاج سفيد
در رنگرزي پشم و ابريشم با اسپرک فقط از دو روش دندانه قبل

از رنگ وروش همزمان استفاده مي کنند ، چون اسپرک بدون وجود

دندانه جذب پشم نشده و رنگ آن بسيار پريده و ثبات آن ناچيز ميباشد.

کليات رنگرزي خامه قالي ۲,ابتدا پشم را با ۱۰ تا ۱۵ درصد زاج سفيد

و ۲ تا ۳ درصد کرم دوتار ترويا ۲ درصد اسيد لاکتيک نسبت به وزن

پشم دندانه داده و مدت ۲۴ ساعت پشم را در حمام دندانه باقي مي گذارند

و سپس آنرا شسته و داخل حمام رنگ مي نمايند.

کليات رنگرزي خامه قالي 2

طريقه رنگرزي باين ترتيب

مي باشد : ابتدا به مفدار لازم رنگ ( بين ۳ تا ۵۰ درصد نسبت به سيري

و روشني رنگ مورد نظر) را داخل حمام رنگ کرده مدت چند

دقيقه آنرا مي جوشانند سپس حرارات حمام را با ازدياد آب

سرد به ۴۰ درجه رسانيده پشم دندانه شده را وارد آن مي کنند

حرارت حمام را به مدت ۴۵ دقيقه به جوش رسانيده و ۹۰

دقيقه رنگرزي را در حالت جوش ادامه ميدهند.

 

کليات رنگرزي خامه قالي ۲,پس از اين مدت آنرا به طريق معمول ابتدا با آب سرد و سپس با

کمي ديترجنت و يا صابون )( ۲ گرم در ليتر) در حرارت ۴۰ تا ۵۰

درجه شسته ، آب کشيده و خشک مي کنند.
معمولا رنگرزي اسپرک بدون وجود اسيد صورت ميگيرد. مگر آنکه

از طريقه رنگ و دندانه توام استفاده مي شود.در کارگاه هاي

رنگرزي قالي مرسوم است که گاهي در رنگرزي اسپرک ،

کمي مواد قليايي نظير کربنات دوسود به حمام اضافه مي کنند

و معتقد هستند که وجود مواد قليايي رنگ بدست آمده را کمي

شفاف يا نارنجي مي کنند.

 

به هر حال اسيد هاي معدني در حمام

مانند اسيد سولفوريک و اسيد کلريدريک باعث کدري رنگ شده و

از ثبات آن نيز در برابر نور و شست و شو مي کاهد.

 

رنگرزي پشم با اسپرک و دندانه کروم:

کليات رنگرزي خامه قالي ۲,ثبات رنگ هاي بدست آمده ، دندانه کروم با اسپرک بيشتر را

دندانه زاج سفيد با اسپرک ميباشد.رنگهاي بدست آمده با اين

دندانه و اسپرک از زيتوني کمرنگ با زيتوني مايل به سبز تغيير مي کند.

روش کار : ابتدا پشم را با روش دندانه کروم احيا شده و يا شيرين

دندانه مي دهند.

 

پس از دندانه دادن آنرا به خ.بي شسته و داخل در

حمام رنگ مي نمايند. حمام رنگ را معمولا با ۱۰ تا ۳۰ برابر وزن پشم

آب و ۳ تا ۵۰ درصد اسپرک و ۲ يا ۳ درصد اسيد لاکتيک نسبت به وزن

پشم تهيه مي نمايند و مدت ۴۵ دقيقه حمام را مندرجا به جوش رسانيده

و مدت ۹۰ دقيقه در حالت جوش نگه مي دارند سپس شسته ،

صابوني کرده ، آب کشيده و خشک مي نمايند.

 

رنگرزي پشم با اسپرک و دندانه هاي آهن و مس:
کليات رنگرزي خامه قالي ۲,ابتدا پشم را دندانه داده و سپس

حمام رنگ را تهيه ديده و رنگ مي کنند. دندانه آهن با اسپرک رنگ

بين خاکستري و قهوه اي و دندانه مس زيتوني و قلع زرد روشن بدست

مي دهد معمولا از اين دندانه ها با اسپرک به واسطه ضعف آنها

در برابر نور کمتر استفاده ميشود.

ي:رنگرزي پشم با قرمز دانه
کليات رنگرزي خامه قالي ۲,قرمز دانه حشره اي است شبيه

به کفشدوزک اسم علمي آنرا (cacusse) و از دسته (hemipture) ميدانند.

بشر از ابتداي تاريخ با اين حشره آشنايي داشته و از ماده رنگي آن استفاده مي نموده است.

اقسام حشره عبارتند از :
کرم ورميلو :
اين حشره بر روي نوعي بلوط زندگي مي کند.اين نوع درخت در

جنوب اسپانيا ، جزاير کانادا و جزاير يونان ميرويد.حشره قرمز دانه

روي شاخه هاي اين درخت متراکم شده و به صورت يکپارچه در مي آيد.

کرم اين حشره بيضي و قرمز رنگ است.

قرمزدانه لهستاني :
که در اروپا داراي شهرت و اهميت زيادي است. محل پرورش اين

حشره بيشتر در اروپاي شرقي و مرکزي است اين حشره در ريشه

گياهي به نام سلرانتوس در زمينهاي اروپاي شرقي به وجود مي آيد.

کشورهاي لهستان و ليتواني و اوکراين از توليدکنندگان عمده اين حشره هستند.

 

قرمز دانه هندي :
کليات رنگرزي خامه قالي ۲,اين دسته از قرمز دانه ها از قديمي ترين

ايام تاريخ مورد استفاده قرار مي گرفتند اين قرمز دانه بر روي شاخه هاي

درختي به نام انجير هندي و عناب پرورش مي يابد و سپس روي همان

شاخه خشک مي شود و به واسطه آنکه با شاخه در کوره هاي

مخصوص حشره کشته مي شود. رنگ آنها کدر شده و پست تر از

ساير انواع قرمز دانه هاست و بيشتر در صنايع لاک سازي مصرف دارد.

قرمز دانه مکزيکي :
کليات رنگرزي خامه قالي ۲,اين نوع قرمز دانه را ابتدا اسپانيولي ها کشف کردند. اين حشره

در روي درختي به نام نوپال نشوونما مي يابد و اکنون بطور اهلي

کشت شده و هم به طور وحشي در جنگلهاي مکزيک و آمريکاي جنوبي پيدا مي شود.
برداشت قرمز دانه در گذشته دور در جنوب ايران ، اهواز ،

کناره هاي خليج فارس و بلوچستان مرسوم بوده است.

 

محصول برداري ساير انواع قرمز دانه :
کليات رنگرزي خامه قالي ۲,وقتي که حشره ماده شروع به

تخمگذاري مي کند.محصول برداري قرمز دانه شروع مي شود.ابتدا

با کاردک هاي مخصوص از شاخه هاي درخت حشره را تراشيده و

در طشت هاي سفيد ريخته و انها را بوسيله آب خفه مي کنند.

طريقه ديگر جمع آوري قرمز دانه آنست که پس از جمع آوري آنها را

از روي آهن گداخته عبور مي دهند در اثر اين عمل گرد سفيد سوخته

و رنگ آن مايل به سياه مي شود که آنرا قرمز دانه سياه مي گويند.

 

رنگرزي پشم با قرمز دانه همراه با دندانه هاي مختلف
۱-رنگرزي پشم با قرمز دانه و دندانه بيکرومات پتاسيم
کليات رنگرزي خامه قالي ۲,براي قرمزدانه هر سه حالت دندانه

دادن کاربرد دارد. روش دندانه بعد از رنگ براي رتگ هاي بسيار روشن

انتخاب ميشود.

همچنين در رنگهاي روشن از کرم دوتار تر داسيد اگزاليک و اسيد استيک و

رنگ هاي سير اسيد سولفوريک به کار برده مي شود.ابتدا قرمز دانه را ساييده

و تبديل به گرد نموده و بعد داخل حمام رنگ کرد.کلاف را با دندانه بيکرومات

همانطور که ذکر شد دندانه داده و بلافاصله داخل حمامي که داراي مقدار

متناسب رنگ و اسيد است مينمايند.

 

کليات رنگرزي خامه قالي ۲, حرارت حمام را در مدت ۴۵ دقيقه به

جوش رسانيده و ۹۰ دقيقه رنگرزي را در حالت جوش ادامه مي دهند

و سپس آنرا ابتدا با آب و سپس با محلول محلول رقيق صابون شسته ،

آب کشيده و خشک مي نمايند.

کليات رنگرزي خامه قالي ۲,قرمز دانه اي که با دندانه يکرومات همراه

باشد پشم را قرمز مايل به بنفش رنگ مينمايد.سبزترين رنگ که از نقطه

نظر قالي بافي حائز اهميت است با ۱۰ درصد رنگ و ۳ درصد اسيد اگزاليک

در روي خامه پشمي که قبلا با ۳ درصد بيکرومات کلسيم دندانه داده شده

است به عمل مي آورند که ثبات آن در برابر نور ۵ تا ۶ و در برابر شستشو ۵

و در برابر سايش بين ۴ تا ۵ مي باشد.

 

۲-رنگرزي قرمز دانه با زاج سفيد :
ابتدا پشم را زاج دندانه داده و از بکاربردن اسيد هاي معدني در دندانه

دادن خودداري مي نماييم.بعد حمام را با ۲۰ تا ۴۰ برابر وزن خامه پشم

از آب و ۳ درصد اسيد اگزاليک تهيه نموده و درجه حرارت حمام را به ۳۰

درجه ميرسانند.

گرد نرم قرمزدانه را به حمام اضافه نموده و مدتي آنرا هم زده تا حل شود.

آنگاه پشمي که بخوبي آبخور شده است داخل در حمام مينمايند ، مدت

۱۰ دقيقه آنرا گردش داده و تدريجا در مدت ۴۵ دقيقه حرارت حمام را به

جوش مي رساند و سپس مدت ۹۰ دقيقه رنگرزي را در حالت جوش

ادامه ميدهند ، در بيشتر حالات از اسيد در حمام استفاده نميشود ،

 

اگر بخواهند رنگ مايل به بنفش باشد به جاي اسيد کمي نمک

قليايي نظير کربنات سديم اضافه ميکنند.وجود اسيد سولفوريک در

حمام رنگ آنرا بسيار کدر نموده و رنگهاي حاصله قرمز مايل به قهوه اي

و تار مي شود.

 

ثبات اين رنگ ها در برابر نور بسيار ضعيف مي باشد ،

رنگ بدست آمده با قرمز دانه و اسيد اگزاليک بسيار شفاف و قرمز خالص

است ۱۰۰ درصد قرمزدانه همراه با ۳ درصد اسيد اگزاليک نسبت به وزن

پشم دندانه داده شده با زاج سفيد ، توليد يک قرمز شرابي بسيار زيبا مي

نمايند که در رنگرزي قاليهاي گرانقيمت بکار ميرود و به نام قرمز لاکي معروف

ميباشد.اين رنگدانه در برابر نور بسيار خوب و در برابر شستشو و سايش عالي ميباشد.

 

ک: رنگرزي پشم با مواد مازوجي
کليات رنگرزي خامه قالي ۲,يکي از مهم ترين موارد رنگرزي با رنگ هاي

طبيعي رنگرزي پشم با مواد مازوجي است ، اهميت اين موارد در چرمسازي

نيز بسيار زياد است.در پشم براي بدست آوردن زمينه هاي کدر و سير

همراه با دندانه آهن به کار مي برند.غالب نباتاتي که داراي مواد مازوجي

ميباشند خود نيز داراي ماده رنگي زرد ميباشند که اگر آنها را بدون کمک

دندانه رنگ کنند زرد کم و بيش کدري بدست مي آورند ،

 

مواد مازوجي داراي خصايص زير ميباشند.
داراي طعم غامض ميباشند.
با مواد قليايي ترکيباتي ميدهند که در برابر هوا رنگ قهوه اي به خود مي

گيرند عکس العمل اسيدي ضعيفي دارند.
با املاح مس و کروم توليد رسوب قهوه اي ميکنند.
با املاح سرب توليد رسوب نارنجي ميکنند
با املاح آهن توليد رسوب خاکستري تيره و سياه ميکنند.
با املاح سرب توليد رسوب نارنجي ميکنند.

 

کليات رنگرزي خامه قالي ۲,مواد مازوجي در بسياري از نياتات به

طور فراوان يافت مي شود که در بين آنها بلوط ، کاج ، گردو ، انار ، بيد ،

سماق ، هليله ، دانه هاي ايران ، گندل کوله ، جفت ، هليله سياه اهميت

زيادتري دارند. رنگرزي اين مواد با ساير نباتات رنگدار تفاوت زيادي ندارند فقط بواسطه

کم و زياد بودن مواد مازوجي در آنها و همچنين نوع ماده رنگي اين گياهان با

دندانه هاي مختلف توليد الوان گوناگون مينمايند که به ذکر آنها پرداخته ميشود.

 

 ل :طريقه رنگرزي پشم با مواد مازوجي
کليات رنگرزي خامه قالي ۲,اگر پشم را مستقيما بدون دندانه با

مواد مازوجي رنگ کنند توليد يک رنگ زردکمرنگ کدر ميکنند که ثباتي

در برابر نور و شستشو ندارند.بسته به مقدار دندانه اي که بکار مي رود

با کمک آهن ، رنگهاي خاکستري روشن تا مشکي بدست مي آورند ،

با دندانه زاج سفيد رنگهاي زرد تا قهوه اي بسيار روشن بدست مي آيد

و دندانه کروم رنگهاي قهوه اي روشن و کدر بدست ميدهد به طور کلي

 

طريقه رنگرزي با دندانه آهن بر دو قسم است :
– دندانه قبل از رنگ
– رنگ و دندانه توام
پشم در حالت اول به طريق معمول دندانه مي شود و سپس با مقدار

متناسب رنگ مدت دو ساعت رنگرزي را ادامه ميدهند و گاهي نيز در

حمام رنگدار از يک درصد اسيد نسبت به وزن پشم استفاده ميشود.

 

در حالت دوم ابتدا پشم را به مدت يک ساعت با مقدار متناسبماده

رنگي رنگ ميکنند و سپس حرارت حمام را پايين آورده و در همان حمام

دندانه را اضافه مينمايند و به رنگرزي براي مدت يکساعت تا يک ساعت

و نيم ادامه ميدهند.
دليل آنکه ابتدا پشم را مدتي بدون دندانه رنگ مي کند آنست که از ترکيب

رنگ و دندانه و رسوب آنها در خارج از ليف در حمام جلوگيري نمايند.

 

سماق – رنگ قهوه اي طبيعي
کليات رنگرزي خامه قالي ۲,گياه سماق بطور بوي تقريبا در کليه کشور

يافته ميشود ، برگ اين گياه کمتر از دندانه هاي آن ماده زوجب دارد ۱۰

تا ۳۰ درصد. اين گياه در تمام ايران مخصوصا در کوهپايه هاي اطراف تهران

و کنار رودخانه جاجرود و کرج بسيار يافته ميشود.ازميوه و دانه اين گياه

گردي گرفته مي شود که ترش مزه و در صنايع غذايي بکار برده ميشود.

 

محلول سماق تيره رنگ ، ترش مزه و گش ميباشد و در دندانه هاي

مختلف عکس العمل هاي زير را نشان ميدهد.
زاج سفيد و دندانه هاي سرب توليد رسوب کرم مايل به زرد.
سولفات آهن رسوب آبي تيره مايل به سياه توليد ميکنند.
مواد قليايي توليد رسوب سبر و روشن و مواد اسيدي رسوب رقيق زرد رنگ توليد ميکند.
سماق علاوه بر مواد مازوجي داراي يک ماده رنگي زرد تيره است که به

تنهايي و بدون دندانه در دباغي از آن استفاده ميکنند.

 

پوست انار – زرد طبيعي
کليات رنگرزي خامه قالي ۲,از پوست انار بيشتر از هر گياه مازوجدار

براي بدست آوردن رنگهاي خاکستري و تيره از ان استفاده ميکنن

و مقدار ماده مازوجي آن تا ۴۹ درصد ميرسد.

درجنگلهاي شمال ايران نوع وحشي آن بسيار فراوان است که داراي ميوه هاي

ريز و کوچک تر ازغانار معمولي است و به نام گلنارفارسي مشهور ايت.اين گياه

يک پايه ي و عمر آن متجاوز از ۲۰ سال ميباشد.رنگ گل آن قرمز است در گذشته

به عنوان يک رنگ قرمز در ايران از اين گل استفاده ميشده ايت و امروزه نيز در فسمت

هاي مختلف هند از گل انار براي رنگ قرمز استفاده مي شود.

 

پوست گردو – رنگ قهوه اي طبيعي
گردو درختي است که تقريببا در تمام نقاط معتدل و شمالي ايران

به طور فراوان ديده مي شود.
درخت گردو يک پايه است و بلندي آن به ۱۰ تا ۲۰ متر مي رشد.

 

برگ هاي مرکب دارد که هر يک ۷ تا ۹ برگچه دارند.
گل هاي نر به صورت سنيله هاي دار در کنار ساقه هاي جوان ظاهر ميشوند

و گل هاي ماده دوتايي يا سه تايي و گاهي نيز منفرد ديده مي شود .عمر اين

درخت بسيار زياد است و چوب آن هم نسبت به ساير چوب ها بسيار گرانقيمت

و براي ساختن وسايل محکم و زينتي استفاده ميشود.

کليات رنگرزي خامه قالي ۲,در تمام قسمت هاي مختلف گردو ماده مازوجي

به طور فراوان يافت ميشود. درايران بيشتر از پوست ميوه آن استفاده ميشود،

وقتي که در پاييز ميوه گردو را زدند پوست آن نيز به سهولت از گردو جدا ميشود ،

آنرا خشک کرده و سپس به مصرف ميرسانند.

کليات رنگرزي خامه قالي ۲,مقدار ماده مازوجي پوست گردو بين ۳۰ تا ۳۵

درصد ميباشد.اگر پوست گردوي تازه را با دست مالش دهند پس از مدت کوتاهي

سياه شده و به سختي از دست زايل ميشود.

عکس العمل شيميايي املاح مختلف بر روي گردو مانند پوست انار و سماق

ميباشد اگر پوست گردو را بجوشاند محلول قهوه اي مايل به قرمزي به دست

مي آيد دندانه هاي مختلف نتايج زير را با پوست گردو در رنگرزي پشم به دست ميدهند.

دندانه زاج سفيد با ۳ درصد اسيد اگزاليک رنگ نارنجي تيره.
بيکرومات پتاسيم با ۳ درصد اسيد اگزاليک رنگ قهوه اي روشن.
سولفات مس با ۳ درصد اسيد اگزاليک رنگ قهوه اي متوسط
کلرور استانو با ۳ درصد اسيد اگزاليک رنگ نارنجي تيره
سولفات آهن با ۳ درصد رنگ خاکستري تا مشکي.
پوست گردو هم چنين اهميت فراواني در رنگرزي خامه قالي براي رنگرزان دارد ،

لزين ماده همراه با ساير رنگ ها براي بدست آوردن رنگ هاي تيره در کليه زمينه ها استفاده ميشود.

 

هليله سياه و هليله زرد – قهوه اي طبيعي
کليات رنگرزي خامه قالي ۲, اصل اين درخت در آمريکا، آسياي جنوبي،

چين، هندوستان و بلوچستان ايران مخصوصا در نواحي مدرس و بنگال است.

هليله که در ايران به کار برده مي شود بيشتر در نواحي بلوچستان و

افغانستان و هند بدست مي آید. اين درخت بر دو نوع ميباشد، هليله سياه و

هليله زرد اين درخت داراي ميوه کوچکي شبيه به گوجه است که آن را قبل از

رسيدن چيده و خشک مي کنند ، هليله داراي رنگ زرد ميباشد که

مواد مازوجي آن بسيار است.

 

کليات رنگرزي خامه قالي ۲, در رنگرزي بيشتر همراه با دندانه زاج سفيد

استفاده مي گردد. يکي ديگر از موارد استفاده از هليله در چرمسازي است.
درخت هليله يکي از قويترين مواد تانن دار مي باشد که مقدار مواد

مازوجي آن در حدود ۴۵ درصد است. از برگ و ميوه اين درخت براي بدست

آوردن انواع خاکستري ها همراه با ساير دندانه ها در رنگرزي پشم استفاده مي شود.

 

جفت – رنگ زرد طبيعي
کليات رنگرزي خامه قالي ۲,جفت نوعی درخت بلوط جنگلي است که انواع زيادي را داراست.

این درخت در آمريکا، آسياي ميانه و جبال قفقاز مي روید.

نوع ايراني آن که در کوه هاي لرستان و کردستان است با نوع آمريکايي

آن فرق دارد. طول درختاني که در آمريکا هستند گاهي به

۳۰ متر مي رسد و نوع رنگ آن نيز بهتر است.

اين درخت داراي دو پوست است يکي در قسمت رو و ديگري

در قسمت زير، پوست رو نازک و داري يک ماده سرخ رنگ کدر مي باشد

و به همين جهت آن را قبلا مجزا نموده فقط پوست زير را که داراي ماده

رنگي قابل توجهي مي باشد به فروش رسانيده براي تشخيص چوب

جفت آنرا ابتدا ساييده مدت يکساعت در آب مي جوشانند

و بعد مدتي آن را به حال خود راکد مي گذارند.

 

محلول تدریجا تغيير رنگ داده رسوب مي کند و به صورت کريستال ته

نشين ميگردد. محلول با حالت ژلاتيني داشته که رنگ قرمزي و کدري به خود ميگيرد.
مواد قليايي، رنگ محلول را تيره و مايل به قهوه اي ميکند.استات

مس رسوب نارنجي رنگ توليد ميکند. زاج سفيد، رنگ را شفاف و رسوب

رقيقي ايجاد مينمايد. آبهاي معدني در روي آن اثر نموده و رسوب ميدهند.

 

جفت داراي مقدار قابل توجهي ماده مازوجي است و همين ماده باعث

ميشود که رنگ هاي حاصله از آن تيره ميشود. ماده رنگي جفت از بيشتر

رنگ هاي طبيعي زرد حتي اسپرک زياد تر است. ولي ثبات آن نسبت

به اسپرک در درجه دوم اهميت قرار گرفته است. در گذشته از جفت،

بيشتر براي رنگرزي پنبه و چاپ آن استفاده مي شده است.

 

کليات رنگرزي خامه قالي ۲,جفت داراي مقدار قابل توجهي مواد مازوجي است.بنابراين با اين

دندانه آهن انواع خاکستري ها را ميتوان بدست آورد.جفت با دندانه

زاج سفيد و سولفات آلومينيوم رنگ زرد مي دهد که شفافيت آن را

از اسپرک کمتر است و اگر در موقع رنگرزي جفت از هر دو پوست

مخلوط کرده و رنگ کنند رنگ زرد کدر مايل به قهوه اي ميدهد.

دو درصد دانه بيکرومات پتاسيم با جفت رنگ زيتوني مايل به قهوه ا

مي دهد که بسيار مورد استفاده قرار مي گيرد.
از ساير دندانه ها در رنگرزي جفت با پشم بواسطه عدم ثبات آنها در

برابر نور کمتر استفاده ميشود.

 

م : نسخه عملي رنگرزي طبيعي
کليات رنگرزي خامه قالي ۲, محمد حسن قرباني از توليدکنندگان فرش

دستباف در روستاي آسيابان بيرجند است و در عين حال از رنگرزان با

تجربه منطقه به شمار مي رود. وي تمامي رنگهاي مورد نياز خود را با

استفاده از مواد رنگي طبيعي بدست آورده و نسبت به کاربرد اين مواد

تعصب خاصي دارد. او قريب به دو ماه قبل از شروع بافت قاليهاي

جديد آماده سازي مواد اوليه آن را تدارک مي بيند.

قرباني از دامداران منطقه اقدام به خريد مهمترين انواع پشم بلوچي

کرده و پس از حلاجي دربين افرادي که تخصص آنان ريسندگي پشم است،

توزيع نموده تا با استفاده با دوک پشم ريسي و خلاقيت تبديل به خامه شود.

پس از تبديل پشم به خامه استاد قرباني با دقت خاص و به منظور بدست آوردن

رنگهاي شفاف و زنده اقدام به شستشوي خامه پشمي مي نمايد.

 

اکنون نوبت رنگرزي و هنرنمايي استاد قرباني است که با تکنيک خود

خامه اي را بدست مي آورد که با خامه مصرفي ديگر توليدکنندگان کاملاً

متمايز است.

 

مشهورترين رنگهاي قالي بيرجند که توسط استاد قرباني نيز تهيه مي گردد،به شرح زير است :
– گل انار:
براي بدست آوردن رنگ گل انار ابتدا خامه پشمي را با ۲۰% زاج سفيد

و ۴۰% برگ مو به صورت زرد در آورده که در روستاي آسيابان بيرجند به

آن زرد ضمه جوش مي گويند.اين خامه پشمي را به مدت ۶ ساعت در آب

روان قرار داده تا رنگ آن کاملاً شفاف شود. همزمان با خواباندن خامه پشمي

در آب روان استاد قرباني اقدام به جوشاندن روناس در مقدار کمي آب و عصاره

کشي و به قول استاد دم نمودن آن مي نمايد.

 

دم نمودن روناس توسط استاد

قرباني ۱۲ ساعت طول مي کشد. اکنون روناس دم کرده را وارد

حمام رنگ نموده و پشم را نيز وارد حمام کرده،عمليات رنگرزي به مدت

يکساعت در جوش ادامه يافته و پشم به مدت ۱۲ ساعت در حمام رنگ

باقي مي ماند. سپس مجدداً پشم رنگ شده را به مدت ۶ ساعت

در آب روان قرار داده تا شفافيت رنگي آن کاملاً پديدار گردد.

 

کليات رنگرزي خامه قالي ۲,
– رنگ خاکي:
براي بدست آوردن رنگ خاکي استاد قرباني پشم را با ۱۰% زاج سفيد و

۲۰% پوست گردو و به مدت يک ساعت در جوش رنگرزي نموده و در پايان

کلافهاي پشمي به مدت ۲ ساعت در آب روان قرار مي گيرد.

 – رنگ شتري:
    براي تهيه رنگ شتري پشم با ۲۰% زاج سفيد و ۱۰۰% پوست

گردوبمدت ۲ ساعت در جوش رنگرزي شده سپس کلافهاي پشمي

به مدت ۴ ساعت در حمام باقي مانده و در پايان به مدت ۴ ساعت نيز

در آب روان قرار مي گيرند.

– رنگ نقره اي،سورمه اي (طيف هاي مختلف رنگ آبي از روشن تا تيره):
استاد با استفاده از ۱% نيل و حداکثر ۱۰ دقيقه زمان و حرارت ۴۰ تا ۵۰

درجه رنگ دوغي (آبي بسيار روشن)، با ۲% نيل و مواد کمکي لازم فيروزه اي

، با ۲٫۵% نيل و مواد کمکي لازم رنگ ماستي و بالاخره حداکثر ۵% نيل و

مواد کمکي لازم رنگ سورمه اي را بدست مي آورد .در پايان هر يک از رنگهاي

نيلي مي بايست به مدت ۱۲ ساعت در آب روان قرار داده شوند.

 

 – گروه رنگهاي سبز:
    براي بدست آوردن رنگ سبز ابتدا کلافهاي پشمي با ۱۰% دندانه

زاج سفيد و مقدار مورد نياز برگ مو به رنگ زرد تبديل شده و بسته به نوع

سبزي که مورد نياز است در حمام نيل قرار داده مي شوند.استاد قرباني

تهيه رنگ سبز را مرحله سخت کار خود مي داند،چون تهيه رنگ سبز

يکنواخت نيازمند دقت عمل بسيار زيادي است.

 

 – گروه رنگهاي لاکي،صورتي:
کليات رنگرزي خامه قالي ۲,براي بدست آوردن اين رنگها نيز از قرمز دانه

استفاده مي نمايد،که استاد از ۱ تا ۱۰% قرمز دانه و مواد کمکي مورد

نياز بهره گرفته به ترتيب ابتدا رنگهاي تيره و سپس از پساب رنگ تيره

رنگهاي روشن را به دست مي آورد.

 

منابع (بخش مواد رنگزا):
۱- راسل تروتمن، ادروارد، ترجمه: آقاي عبدالله احراري، تكنولوژي رنگرزي الياف نساجي با مواد رنگزاي اسيدي، چاپ: خاتم، سري كتابهاي آموزشي کارپتور (۱)
۲- صدري، نسرين، رنگرزي الياف و نخ (پشم، ابريشم، پنبه)، چاپ دفتر نشر فرهنگ اسلامي، ۱۳۸۱٫
۳- منتظر، مجيد‌ـ ويسيان، سيدمحمد‌ـ حيدري، محمدابراهيم، ابريشم ايراني، وزارت جهادكشاورزي، ۱۳۸۱٫
۴- منتظر، مجيد‌ـ ويسيان، سيدمحمد‌ـ حيدري، محمدابراهيم، خصوصيات پشم و گوسفندان بومي ايران، وزارت جهاد كشاورزي، تابستان۸۱٫

 

۵- رشيدي، ابوسعيد، خاجوي، رامين، رنگرزي و تكميل كالاي پشمي، مركز انتشارات علمي دانشگاه آزاد اسلامي،ص۹٫
۶- مراديان، سيامك، اصول علم و تكنولوژي رنگ، مركز نشر دانشگاه صنعتي اميركبير (پلي‌تكنيك تهران)، ص۵۱٫
۷- حاجي شريفي، محسن‌ـ خسروي، عليرضا، ساخت و شناسايي رنگهاي نساجي (روشهاي آزمايشگاهي)، مركز نشر دانشگاه صنعتي اميركبير (پلي‌تكنيك تهران).
۸- توانايي، حسين، كتاب تكنيكهاي رنگرزي، دانشگاه صنعتي اصفهان، ص۱۶۷٫
منابع (بخش رنگدانه هاي طبيعي):
۱- عبدالله احراري، جزوه آموزشي درس رنگرزي طبيعي دانشجويان طبس،سال۱۳۷۷
۲- منصور ورزي،هنر رنگرزي،انتشارات خود کفايي،سال۱۳۶۲
۳- افشار، ويكتوريا ، فرآيند و روشهاي رنگرزي الياف با مواد طبيعي ، انتشارات يساولي ، ۱۳۸۰

 

۴- صوراسرافيل ، شيرين ، رنگهاي ايراني ، ناشر موسسه تحقيقات فرش دستباف ، بهمن ۷۸
۵- سازمان صنايع دستي ، رنگرزي سنتي به روش ساده
۶- سازمان صنايع دستي ، مواد رنگدار طبيعي
۷- ژوله ، تورج ، پژوهشي در فرش ايران
۸- اوكتايي ، ناصر ، هنر رنگرزي با گياهان
۹- بازديد از کارگاه رنگرزي آقاي محمد حسن قرباني روستاي آسيابان بيرجند.

مطالب مورد علاقه خود را به اشتراک بگذارید

Facebook Google LinkedIn Twitter

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *