نگرشی بر نگاره های تزئینی

نگرشی بر نگاره های تزئینی

نگرشی بر نگاره های تزئینی یکی از زیر مجموعه های نقوش سنتی ، نقوش اسلیمی و ختایی می باشد .
۱-اسلیمی : برخی از این نقوش را خلاصه شده اشکالی همچون درخت ، عاج یا سر فیل ،

دهان باز اژدها ، مار و یا ابر دانسته اند و از آنجا که در فرهنگ و هنر اسلامی جایگاه خاصی در طراحی

و تزئین آثار هنری یافته و توسعه ای گسترده پیدا کرده است آن را اسلیمی ( منسوب به اسلام ) می دانند .

 

در طراحی اسلیمی ، صداق واضح طبیعی وجود ندارد بلکه طرح اسلیمی آنقدر خلاصه و تغییر یافته است

که مثالهای ارائه شده همگی ثابت می کند که باید با دقت و احتیاط از آن سخن گفت .

ساختمان اسلیمی عبارت است از :

۱-بند اسلیمی

۲-سر اسلیمی

۳-سربند اسلیمی

۴-زایده روش

طراحی و اجرای بند در اسلیمی و ختایی تفاوتی ندارد و مانند یکدیگر است .

 

سر اسلیمی : ممکن است از درخت سرو یا بادام ، دندان بعضی از حیوانات وحشی و یا عاج فیل اقتباس شده باشد .

سر اسلیمی بر دو نوع ساده و زایده دار می باشد که هر کدام روش خاصی برای طراحی آن وجود دارد .

نوسازی و یا ساخت و ساز درون اجزای اسلیمی یکی از شیوه های ساخت و ساز فضاهای

داخلی اسلیمی است که در آن همان اشکال و اجزای خود اسلیمی در اندازه کوچکتر و ظریف تر ،

فضاهای خالی درون نقوش اسلیمی بکار می رود .

سربند اسلیمی : نقشی است برای اتصال ، استحکام و پوشانیدن بندهای اسلیمی

در نقطه شروع ، نقطه انشعاب و نقطه تقارن ، سر بندها دارای اشکال گوناگون هستند که به

روشهای مختلفی طراحی می شود ،

مانند روش طراحی سربند لوزی ، مثلثی ، لاله ای ( یا بته جقه ای) ، صنوبری ( شبیه برگ درخت صنوبر )

که هر کدام روش خاصی برای طراحی خود دارند .

 

ترکیب بندی سر اسلیمی و سربند روی بند :
۱-نقطه انشعاب

۲-محل تقارن

۳-نقطه مبدا یا ریشه و سر اسلیمی در محلهای مناسب و بر روی بند اسلیمی .

طبقه بندی اسلیمی ها از نظر نوع آن عبارتند از : ساده غیرمتقارن
۱-اسلیمی ساده

۲-اسلیمی خرطومی

۳-دهان اژدری ۴-پیچک

۵-ماری پیچک دار متقارن

 

هر کدام از این اسلیمی ها براساس اصول خاصی طراحی می شوند و نیز

هر کدام از اسلیمی ها ممکن است با اسلیمی دیگری ترکیب شود ،

مانند ترکیب اسلیمی ساده با خرطومی بر روی بند اسلیمی بصورت آزاد .

۲-ختایی : در تعریف آن آراء مختلفی بشرح زیر وجود دارد :

الف: منسوب به خطا ( به معنی سهو و اشتباه ) یعنی هنرمندان در اقتباس از طبیعت راه اشتباه رفته اند .

ب: خطا یا ختا شهری در ترکستان است و روش طراحی اینگونه نقوش از آن شهر به جاهای دیگر بخصوص ایران آمده است .

ج: ختایی به معنی گل و ریحان ولی آنچه مسلم است ختایی ، به نقوشی که ملهم از گلها و گیاهان باشد گفته می شود و

شامل عناصری چون گل ، برگ و ساقه گیاهی است .

اجزای ساختمان ختایی عبارتند از :

ته غنچه

۱-برگ

۲ – غنچه

۳-گل

۴-بند گلبرگ

برگها در طبیعت انواع مختلفی دارند که در طراحی ابتدا از برگهای ساده باید شروع کرد .

در طراحی سنتی غنچه از دو قسمت تشکیل شده است :

ساده و کوچک

۱-غنچه گل پنج پر غنچه دولبه متوسط

۴-غنچه گل عباسی غنچه سه لبه بزرگ بند ( ساقه ) همانگونه که در طبیعت ، گلها و برگها بر روی شاخه می رویند ،

در طراحی سنتی نیز همین اتفاق بر روی بند صورت می گیرد و بند عامل رویش ،

اتصال و ترکیب بندی گلها و برگها می شود .

در طراحی ساقه روشهای مختلفی وجود دارد مانند :

طراحی با پرگار

– با استفاده از نخ و قرقره

– طراحی با دست و بدون ابزار

اشکال بند نیز به سه شکل کلی طراحی می شود :

۱-افشان

۲-گردان

۳-شکسته (هندسی )

نامگذاری بخشهای مختلف ساقه به شرح زیر است :

الف : ساقه اصلی

ب: ساقه انشعابی

ج: ساقه فرعی

مراحل ترکیب برگ و غنچه با ساقه شامل مراحل زیر است :

۱-طراحی ساقه

۲ -تعیین محل و اندازه غنچه بر روی ساقه

۳-طراحی غنچه ها و برگها بر روی محلها به تناسب محل و اندازه تعیین شده

( غنچه ها در سر ساقه های اصلی و فرعی و برگها در جای مناسب در میان غنچه ها قرار می گیرد )

۴-به برگهای کنار ساقه توجه شود تا از نظر ابعاد و حالت متناسب با برگهای کوچک باشند و در جهت گردش ساقه قرار گیرند .

۵-پر کردن فضای میانی برگها و غنچه ها بر روی ساقه به کمک برگچه ها

۶-تعیین محل و طراحی جوانه ،

برآمدگیها و زواید بر روی ساقه در طراحی گلها انواع مختلفی دارد :

الف : ساده

ب: پیچیده یکی از گلهای ساده که بیشترین کاربرد را در طراحی سنتی دارد گل پنج پر است

که خود دارای انواع مختلفی است ، یکی از انواع گلهای پیچیده گل عباسی است که خود به

دو گروه گلهای عباسی کوچک و بزرگ تقسیم می شوند ، گل پروانه ای که یکی از موارد

الهام از طبیعت است نمونه ای از گل عباسی کوچک است .

از انواع برگهای مورد استفاده در هنرهای سنتی می توان به برگ مو اشاره کرد . روش ترکیب بندی گل ، برگ و غنچه بر روی ساقه به شرح زیر است :
۱-اجرای بند
۲-تعیین و محل رعایت تناسب اجزاء ( گل و برگ و ………) بر روی بند با توجه به حالت کلی ساقه
۳-ساخت و ساز اجزاء بر روی بند با توجه به فضای در نظر گرفته شده برای هر یک از عناصر

مطالب مورد علاقه خود را به اشتراک بگذارید

Facebook Google LinkedIn Twitter

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *