شیوه رنگرزی سنتی

شیوه رنگرزی سنتی ،اول سفید : پشم را در ظرف بزرگی با سه سطل آب بیست

و پنج درجه گرما با ده گرم روغن آب کوهی باید خوابانید تا تمام جرم و چربی پشم گرفته شود .

اگر روغن آب کوهی در اختیار نداشتید می توانید پانصد و پنجاه گرم سودا مصرف کنید .

دوم سرخی ( لاکی ) : پشم وقتی این رنگ را به خود می گیرد که از قرمزدانه ،

که به آن لاکی هم می گویند استفاده می شود. قرمزدانه به کرم هم شهرت دارد.
کرم لاشه ی حشره یی است که اکثراً روی شاخه های درخت انجیر و درختانی از

این گونه زندگی می کند. این کرم پس از مکیدن شیره ی گیاه از خود صمغی

ترشح می کند که بعد از صاف کردن آن ، قرمزدانه حاصل می شود.

شیوه رنگرزی سنتی ،پشم را به ترتیب با یک کیلو آهک آب دیده در مقدار زیادی آب

که در آن غلط بخورد یک روز و یک شب خوابانده ، بعد از آن در چشمه یا آب جاری و زلال آن

قدر بشوئید که دیگر اثر و آثاری از آهک در آن نباشد ، بعد پشم را با یک و نیم کیلو زاج در آب بجوشانید ،

دوباره در چشمه و آب روان خوب بشویید. بعد از آن با یک کیلوگرم کرم ِ شراب کش کوبیده و

غربال شده یعنی کاملا ً پخته شده پشم را خوب جوشانیده تا رنگ به خود بگیرد. بعداً دو کیلو

لیمو عمانی کوبیده را در آب گرم قبلی مخلوط کرده و پشم را دوباره بجوشانید تا آب گرم به رنگ

صورتی در بیاید.

شیوه رنگرزی سنتی ،بعد پشم را از پاتیل بیرون آورده ،

دوباره خوب بشویید و در سایه برای خشک شدن پهن کنید_
یادتان باشد کم رنگ یا پر رنگ بودن لاکی بستگی دارد به مقدار

مصرف کرم و مقدار لیمو عمانی و عمل خشک کردن پشم در آفتاب یا سایه.

سوم لاکی دانه اناری یا شرابی : توسط بزغنج که پوست پسته ی کوهی است و رنگ

قرمزدانه را ثابت می کند تهیه می شود. لاکی دانه اناری ( تورکه اناری ) وقتی تهیه می

شود که به ترتیب تهیه ی سرخ ( لاکی ) عمل نمود. دست آخر باید پشم را در

آب چشمه یی که قبلا ً پشم آهکی در آن شسته شده ، شستشو کرد.

 

شیوه رنگرزی سنتی ،به عبارت دیگر با تجربه ی زیاد، دست آخر باید پشم

را در آب زیاد و سرد، که دارای مقدار کمی آهک خوب حل شد، باشد

قرار گیرد و بعداً در سایه خشکانید.

چهارم روناسی : این گیاه خودرو است و در بسیاری از نقاط ایران می روید .

کشت این گیاه هم بسیار ساده و امکان پذیر است . برای عمل آوردن

رناسی باید ریشه ی گیاه را بخشکانید و پس از کوبیدن در آب بپزید .

بعد از پخته شدن ماده ی رنگی حاصل می شود .
این رنگ را ممکن است از گیاه یکساله تا نه ساله بدست بیاورید .

اما ، عموما بعد از نه سال گیاه قدرت رنگ دهنده ی خود را از دست می دهد .

بنابر عمر گیاه ، حاصل رنگ ممکن است قرمز آجری ( رنگ باز یا قرمز تیره ) باشد .

شیوه رنگرزی سنتی ،طرز و ترکیب رنگ کردن پشم به نسبت یک به یک است .

یعنی چهار و نیم کیلو پشم با چهار و نیم کیلو رناس به علاوه ی یک و

نیم کیلو قارا و یک و یک چهارم کیلو زاج سفید .

شیوه رنگرزی سنتی ،پشم باید مدت بیست دقیقه در آب بماند و جوشانیده شود و بعد

شش ساعت در آن آب بماند تا سرد بشود . سپس پشم را از آب رنگ خارج

کنید و بلا فاصله بشویید . بعدا دو مرتبه پشم رنگ شده را با چهار و نیم

کیلو رناس و سه و نیم کیلو رناس مغز ( بدون پوست ) پانزده دقیقه بجوشانید

بعد ، پشم را شسته در سایه بخشکانید .

شیوه رنگرزی سنتی ،توجه داشته باشید اگر مقدار رناس زیاد شد ،

رنگ رناس تیره یا خفه تر می شود و اگر کمتر شد پشم به رنگ رناس باز در می آید .

پنجم رناس ( دوغی ) : پشم را سه روز و سه شب در دوغ بسیار خوابانیده

بعد آنرا شسته با چهار و نیم کیلو رناس در آب سرد ریخته و پشم را به دفعات

مدت سه روز ، زیر و رو کرده و بعدا لازم است پشم را چند روز در چشمه یا آب

سرد چاه قرار داده و هر از چند گاهی زیرو رو کنید . هر چه پشم در آب سرد

بیشتر بماند رنگ آن مخملی تر می شود و در نتیجه فرش دارای مو زیادتری می شود .

شیوه رنگرزی سنتی
باید توجه داشته باشید ، اگر پشم در ادرار گا و ماده سه روز و سه شب خوابانده شود

و بعدا در آب سرد بماند، رنگ مورد نظر ، به مراتب قوی تر شده و در اصطلاح مغزدار می شود .

به طوری که بعد از تمام شدن بافت فرش ، اگر آن را تماشا کنیم از بالا فرش موج

و جلای مخصوصی دارد و کم رنگ نشان داده می شود ، حال آن که پایین فرش ،

رنگ ها تیره تر شده و مغز دار تر می شود و هیچ برق و جلایی ندارد .

ششم زرشکی : که مثل لاکی یا رناسی با چهار و نیم کیلو پوسته ی گردو ،

و کمی بز غنج ( پوست پسته ی کوهی) جوشانیده و پشم را در همان آبِ رنگ ،

باید قرار داد تا خوب به خود رنگ بگیرد .

هفتم عنابی : که مثل رناسی باید با چهارو نیم کیلو پوست گردو

و بدون استفاده از بزغنج جوشانده شود و پشم را در آبِ رنگِ به دست

آمده قرار داد تا رنگ عنابی را کاملا به خود جذب کند .
هشتم انواع صورتی ها : پس از این که لاکی عمل آمد ، در مرحله ی آخر

آب کرم که به رنگ صورتی در آمده ، پشم های لاکی را در آورده و پشمی

را که می خواهید به رنگ صورتی عمل بیاورید، در آن ریخته تا رنگ دلخواه صورتی

شما عمل آید. توجه داشته باشید هر مقدار پشم در آب مانده ی لاکی بماند ،

رنگ صورتی پررنگ می شود و بالعکس . نهم انواع پیازی : برای به دست آوردن

این رنگ پشم را باید در آب پس مانده ی رناس بخوابانید تا به رنگ پیازی در آید .

دهم یاسی یا بنفش : عمل به دست آوردن این رنگ مشابه صورتی است ،

با این تفاوت که اگر پشم را در آب نیلی کم رنگ مدت کمی بخوابانید رنگ یاسی

حاصل می شود ، اگر مدت زمان زیادتر باشد بنفش حاصل
می شود .
یازدهم قهوه یی و انواع آن : پشم را با یک و نیم کیلو رناس و یک کیلو پوست

انار، با یک و نیم کیلو پوست گردو بپزید .
به جای پوست گردو از « جَفت » که ماده ی پوست درخت بلوط لرستان است

می شود استفاده کرد . از جفت رنگ شتری را نیز می توان به دست آورد

اگر به مقدار این گیاهان کمی « اسپرک » اضافه کنید پشم به رنگ بیدی در می آید ،

 

اگر مقدار رناس بیشتر شد و اسپرک زیادتری به کار برده شد ،

پشم رنگ شکلاتی به خود می گیرد.
دوازدهم قهوه یی سوخته : پشم را با یک و نیم کیلو رناس به همراه یک کیلو پوست

انار و یک و نیم کیلو پوست گردو و پنجاه گرم زاج سیاه بپزید ، یا پشم را با یک و نیم

کیلو جفت و یک کیلو پوست انار مخلوط کرده بپزید ، تا قهوه یی سوخته حاصل شود.

سیزدهم نارنجی و طلایی : پشم را با دو کیلو زاج سفید جوشانیده ، بعد بشویید .

سپس با دو کیلو اسپرک پشم شسته را باز بجوشانید ، و بعد آن را ، از پاتیل بیرون آورده

تا سرد شود دوباره اگر همین پشم را با مقداری رناس بجوشانید ، رنگ طلایی حاصل می شود ،

اگر پشم را با مقدار رناس بیشتری بجوشانید رنگ نارنجی به عمل می آید .

توجه داشته باشید به عمل آوردن رنگ طلایی یا نارنجی ، بستگی دارد به مقدار کم و

یا زیاد استفاده کردن از رناس. همچنین اگر پوست انار خشک شده را کوبیده و مورد استفاده

قرار دهید رنگ زرد تیره ای به دست می آید و اگر با یک و نیم کیلو اسپرک مخلوط کرده بجوشانید

رنگ زرد نارنجی حاصل می شود ، و چنانچه با مقداری رناس مخلوط شود رنگ های مختلفی

از قبیل قهوه یی سرخ تا خرمایی حاصل می شود .

مطالب مورد علاقه خود را به اشتراک بگذارید

Facebook Google LinkedIn Twitter

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *