تاريخچه فرش

تاريخچه فرش

نزد ایرانیان فرش یکی از جلوه‌های منحصر به فرد به شمار می‌رود. شماری از فرش‌های

دست بافت ایرانی، درزمره‌ی برجسته ترین آثار هنری آفریده شده به دست بشر هستند.

امروزه علیرغم بازار رقابت شدید، مشغله‌های دنیای جدید و دغدغه‌های جهان صنعتی،

چه در ایران و چه در خارج از ایران، نام ایران با نام فرش گره خورده است. خانه‌ی یک ایرانی

بدون فرش، خانه‌ای بی روح و خالی جلوه می‌کند و این نمونهای کم نظیر و پیوند یک قوم با هنر ملی خود است.

تاریخ شروع بافت فرش، به درستی معلوم نیست و ضمناً مشخص نیست که بافت

فرش از کدام منطقه شروع شد. قدرمسلم این است که ایرانیان از جمله اولین اقوامی

هستند که بافت فرش را شروع کرده اند.
دوره ی شکوفایی هنر فرشبافی در ایران، مقارن حکومت صفویان (حدود قرن ۱۵ و ۱۶ میلادی )

و به خصوص دوران شاه طهماسب و شاه عباس می باشد. فرشهای بسیار نفیس و ارزشمندی

از این دوران در موزه های سراسر جهان بیادگار مانده است. تحول عمده ی صنعت فرش بافی

در قرون چهاردهم و پانزدهم میلادی در ایران و ترکیه آغاز شد و سپس دامنه ی آن در قرن

شانزدهم به هند و در قرن هفدهم میلادی به چین رسید. در آمریکای شمالی برای اولین

بار فرش دست بافت در سال ۱۸۶۱ در نمایشگاهی در فیلادلفیا در معرض دید عموم قرار گرفت.

تأثیر این نمایشگاه در مردم به اندازه ای بود که یک تاجر آمریکایی تمام فرش های نمایشگاه

را خرید و اوّلین خرده فروشی فرش را در آمریکای شمالی راه اندازی کرد.

قدیمی ترین فرش جهان

به نظر می رسد که قدیمی ترین فرش موجود در جهان، فرشی باشد که در سال ۱۹۴۹

توسط باستان شناسان اتحاد جماهیر شوروی سابق در سیبری و در نزدیکی مغولستان

کشف شد. این فرش حدود ۲۵۰۰ سال در زیر یخ مدفون بود و بهمین دلیل به نحو حیرت

انگیزی از تخریب در امان مانده است.
بسیاری از باستان شناسان بر این عقیده اند که محل بافت این فرش در ایران بوده است،

گرچه تردیدهایی نیز در این مورد وجود دارد. این فرش در ابعاد ۱٫۵×۱٫۸ متر مربع می باشد

و با گره های موسم به گره ترکی بافته شده است.
طرح فرش شامل تکرار نقش هایی در وسط، همچون موزاییک است که با نقش های اسب،

آدم و گوزن در حاشیه تزیین شده است. این فرش دارای حدود ۲۹ گره در هر سانتی متر مربع است.

 

نمونه های نفیس فرش

 

کارشناسان عقیده دارند که تعداد شش یا هفت فرش دست بافت موجود در

جهان، از دید هنری و تکنیکی دارای ارزش بسیار زیادی هستند.
شاید معروف ترین فرش جهان، فرش اردبیل، باشد که در موزه ویکتوریا و آلبرت در شهر

لندن نگاهداری می شود. این فرش ازاین جهت بسیار مشهوراست که از روی آن نسخه

برداری های بسیار متعددی انجام شده است، به طوری که امروزه در بسیاری از منازل،

فرش هایی با طرح فرش اردبیل دیده می شود.  فرش اردبیل توسط هنرمندی بنام مسدوک

کاشانی، برای پوشش صحن آرامگاهی در شهر اردبیل بافته شده است . از قطعات

یکی از این فرش ها برای مرمت دیگری استفاده شده است . به همین جهت، نسخه

موجود در شهر لندن نمونه کامل تری می باشد. این فرش دارای تقارن مرکزی بوده و دقّت

به کار رفته در بافت، آن را در زمره ی یکی از بی نظیرترین آثار هنری در آورده است. این اثر

منحصر به فرد دارای حدود ۵۰ گره در هر سانتی متر مربع است و در زمره فرش هایی است

که به نام ترنجی خوانده می شوند.

بزرگ ترین فرش جهان

در انتها، مرور کوتاهی بر بزرگ ترین فرش موجود در جهان داريم. این فرش در زمره ی

نفیس ترین فرش های موجود در دنیا است و به نام فرش عجایب (The carpet of wonder)

نامیده می شود. فرش عجایب دارای ابعاد ۶۰٫۹×۷۰٫۵ متر مربع است که مساحتی بالغ بر۴۳۴۷

متر مربع را می پوشاند (مساحت فرش اردبیل که فرش بزرگی محسوب می شود حدود

۵/۶۱ مترمربع می باشد).

 

تعداد گره های این فرش حدود ۳۵ گره در هر سانتی متر مربع است.
تصویر فرش عجایب نشان می دهد که قسمت مرکزی این فرش براساس طرح

داخلی سقف مسجد شیخ لطف الله، در اصفهان بافته شده است. سقف مسجد

شیخ لطف الله (که در سال ۱۶۰۳ به دستور شاه عباس صفوی ساخته شده است)

یکی از برجسته ترین تجلی های هنر ایرانی – اسلامی به شمار می رود. یکی از

پیچیده ترین عملیات مربوط به این فرش، پیاده کردن حجم خمیده ی سقف مسجد

بر روی سطح دو بعدی فرش بوده است. در سقف مسجد نقش های شعاع های خارج شده

از قسمت میانی سقف دارای ابعاد مساوی هستند . جهت القا حالت این سقف بر روی نقش فرش

، ابعاد نقشها به نسبت شعاع از مرکز افزایش پیدا می کند. به این ترتیب تصویر نقش روی فرش

عینا مشابه تصویری است که بیننده ای که از پایین به سقف مسجد نگاه می کند، می بیند .

این کار دارای چنان پیچیدگی بود، که شرکت فرش ایران (بافندة فرش) حقوق مادّی این
بافت فرش عجایب از سال ۱۹۹۶ آغاز شد و بعد از سه سال به پایان رسید./عب

مطالب مورد علاقه خود را به اشتراک بگذارید

Facebook Google LinkedIn Twitter

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *